Có nên cho trẻ dưới 2 tuổi xem màn hình? Đây là câu hỏi hầu hết bố mẹ đặt ra ít nhất một lần trong hành trình nuôi dạy con cái. Nhiều người cho rằng việc cho trẻ tiếp xúc và xem màn hình ở độ tuổi này là quá sớm và có thể gây hại cho con. Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, ba mẹ hãy cùng Parent Lab tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây nhé!
Có nên cho trẻ dưới 2 tuổi xem màn hình?
Câu trả lời ngắn gọn là “Không nên”. Theo khuyến cáo từ WHO – Tổ chức Y tế Thế giới và Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP): trẻ dưới 18-24 tháng không nên tiếp xúc với bất kỳ loại màn hình nào, ngoại trừ việc video call với người thân. Giai đoạn này, tương tác trực tiếp với người thật, có cảm xúc thật (đặc biệt là cha mẹ) quan trọng hơn rất nhiều cho sự phát triển não bộ.
Hiện nay, có không ít các bậc phụ huynh áp dụng cách cho trẻ vừa ăn vừa xem màn hình như tivi, điện thoại, laptop… như một cách giúp con ngồi yên. Một nghiên cứu ghi nhận đến 38% trẻ nhỏ thường xuyên xem tivi trong bữa ăn. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến phát triển ngôn ngữ và nhận thức, mà còn góp phần hình thành thói quen biếng ăn vì trẻ bị phân tâm và không học được cách nhận biết cảm giác no của chính mình.
Tuy nhiên việc cho trẻ xem màn hình sớm, đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi có thể gây ra những tác hại như thay đổi hành vi, chậm phát triển ngôn ngữ, não kém phát triển và có thể mắc nhiều bệnh lý nhi khoa khác nhau.
Không nên để trẻ nhỏ dưới 2 tuổi xem màn hình từ sớm
Tác hại khi cho trẻ dưới 2 tuổi xem màn hình quá sớm
Video Deficit Effect – trẻ học từ màn hình kém hơn từ người thật nhiều lần
Đây là lý do khoa học cốt lõi ít được nhắc đến nhất.Hiện tượng có tên Video Deficit Effect (tạm dịch: hiệu ứng thiếu hụt học từ video) được ghi nhận từ những năm 1970 và đã được tái xác nhận qua nhiều thập kỷ nghiên cứu sau đó. Kết luận cho rằng: trẻ từ 12 đến 24 tháng tuổi cần gấp đôi số lần tiếp xúc mới có thể học và bắt chước một hành động khi xem qua màn hình, so với khi được người thật trực tiếp hướng dẫn.
Theo nghiên cứu, lý do nằm ở cách não trẻ nhỏ xử lý thông tin. Trước 18 tháng, não bộ chưa đủ phát triển để “dịch” hình ảnh 2 chiều trên màn hình thành hiểu biết về thế giới thực 3 chiều. Trẻ nhìn thấy màu sắc, chuyển động, âm thanh nhưng không kết nối chúng với ý nghĩa trong thế giới thực. Đó là lý do vì sao ngay cả những chương trình được gắn mác “giáo dục” đắt tiền cũng không thể thay thế 10 phút bố mẹ ngồi chơi cùng con.
Trẻ xem màn hình nhiều có khả năng học kém hơn bình thường
Mất sự tương tác trực tiếp giữa trẻ và những người xung quanh
Mỗi phút trẻ nhìn vào màn hình là một phút không được nói chuyện với bố mẹ, không được nghe đọc sách, không được khám phá đồ vật bằng tay và tất cả các giác quan. Vấn đề không chỉ nằm ở nội dung tốt hay xấu mà là cơ hội phát triển của con bị mất. Nghiên cứu chỉ ra rằng trẻ học ngôn ngữ tốt nhất thông qua giao tiếp qua lại với người thật: ánh mắt, giọng nói, biểu cảm khuôn mặt, sự phản hồi tức thì. Màn hình là giao tiếp một chiều, nó khiến trẻ nghe nhưng không có ai phản hồi lại hành động và cảm xúc của con.
Một điểm thường bị bỏ qua đó là khi bố mẹ dùng điện thoại dù chỉ để nhắn tin, họ tự nhiên tương tác ít hơn với con, ngay cả khi không chủ định. Màn hình vì thế không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến trẻ, mà còn gián tiếp làm giảm chất lượng thời gian bố mẹ ở bên con. Từ đó, đứa trẻ lớn lên có thể thiếu đi cảm giác an toàn, sự gắn bó cảm xúc với cha mẹ. Nó vô tình để lại hệ luỵ vô cùng lớn khiến cha mẹ gặp khó khăn trong việc nuôi dạy con cái sau này.
Trẻ dưới 2 tuổi xem màn hình quá nhiều dễ bị mất tương tác với những người xung quanh
Chậm phát triển ngôn ngữ
Một nghiên cứu lớn cho thấy trẻ từ 12-24 tháng xem màn hình hơn 2 tiếng mỗi ngày có khả năng chậm phát triển ngôn ngữ cao hơn đến 6 lần so với trẻ xem ít hơn. Một nghiên cứu khác ghi nhận trẻ 1 tuổi tiếp xúc màn hình hơn 4 tiếng/ngày có nguy cơ chậm phát triển giao tiếp và giải quyết vấn đề ở tuổi lên 2 và lên 4.
Giai đoạn 18 tháng đến 3 tuổi là thời điểm ngôn ngữ phát triển nhanh nhất, chính xác nhất. Ở thời điểm này, việc để con tiếp xúc quá nhiều vào màn hình có thể gây gián đoạn lớn, khiến con phát triển chậm hơn so với những đứa trẻ cùng trang lứa được tương tác thực.
Ảnh hưởng đến giấc ngủ của trẻ
Ánh sáng xanh từ màn hình ức chế sản xuất melatonin – một loại hormone có vai trò giúp điều tiết giấc ngủ. Điều này xảy ra ở cả người lớn lẫn trẻ nhỏ. Nội dung kích thích thị giác và âm thanh bất ngờ giữ não bộ ở trạng thái tỉnh táo, khiến trẻ khó đi vào giấc sau khi tắt màn hình.
Với trẻ dưới 2 tuổi cần ngủ từ 12 đến 16 tiếng mỗi ngày, bất kỳ sự gián đoạn nào đến giấc ngủ đều có tác động lớn hơn nhiều so với người lớn vì giấc ngủ là lúc não bộ củng cố những gì đã học được trong ngày. Điều này có tác động ảnh hưởng đến nhịp sinh học ngày càng rõ rệt sau khi con lớn lên.
Không phải mọi nội dung đều như nhau
Nhiều phụ huynh Việt Nam cho con xem Cocomelon vì quen thuộc và con thích. Tuy nhiên, nhìn vào các tiêu chí khoa học, Cocomelon không phải lựa chọn tốt nhất cho trẻ dưới 2 tuổi: nhịp cắt cảnh rất nhanh, màu sắc cực kỳ bão hòa, nhạc kích thích liên tục và âm lượng lớn. Đây là những đặc điểm não trẻ nhỏ đặc biệt dễ bị tác động tiêu cực.
Nếu có sự lựa chọn, hãy ưu tiên nội dung nhịp chậm, không quảng cáo, không có âm thanh bất ngờ, đơn giản và lặp lại. Và nếu con xem, bố mẹ hãy xem cùng và nói chuyện về những gì con đang xem, điều này sẽ giảm được tác hại tiêu cực của màn hình tới nhận thức của trẻ nhỏ.
Bố mẹ nên chọn lọc thứ mà trẻ sẽ xem từ màn hình
5 Hoạt động bổ ích thay thế màn hình cho trẻ dưới 2 tuổi
Việc hạn chế trẻ dưới 2 tuổi xem màn hình không phải lúc nào cũng dễ dàng, đặc biệt khi con đang quấy khóc còn bố mẹ thì bận rộn. Tuy nhiên, thay vì đưa điện thoại hay tivi để “giữ chân” trẻ nhỏ, bạn hoàn toàn có thể thử những hoạt động đơn giản nhưng hiệu quả dưới đây. Không cần chuẩn bị cầu kỳ, không tốn kém, nhưng lại hỗ trợ phát triển toàn diện cho trẻ trong giai đoạn vàng 0–2 tuổi.
Sách Board Book
Bạn có biết, trẻ từ 6 tháng đã có thể ngồi nghe đọc sách. Không cần con “hiểu” nội dung, việc con được nghe giọng bố mẹ, được nhìn màu sắc, nghe tiếng lật trang, thậm chí ngậm góc sách là đủ kích thích phát triển trí não và nhận thức của con. Chỉ 5–10 phút đọc sách mỗi ngày đã góp phần xây dựng nền tảng ngôn ngữ và khả năng tập trung lâu dài.
Board book (sách bìa cứng) đặc biệt phù hợp với trẻ nhỏ vì:
– Bìa dày, khó rách
– Góc bo tròn an toàn
– Bé có thể cầm, gặm, lật, khám phá theo cách riêng
Đây là một trong những hoạt động thay thế màn hình cho trẻ dưới 2 tuổi hiệu quả nhất bố mẹ có thể tham khảo.
Làm quen và chơi với Broad book từ sớm sẽ kích thích trí não và nhận thức mạnh mẽ
Tắm ngôn ngữ cho bé
“Tắm ngôn ngữ” là thuật ngữ mô tả việc bố mẹ liên tục nói chuyện với con như là: kể tên đồ vật, mô tả hành động đang làm, hoặc đơn giản là hát cho con nghe những bài hát thiếu nhi quen thuộc, tương tác với bé bằng âm thanh ngay cả khi bé chưa biết nói.
Bố mẹ có thể cho con nghe nhạc qua loa ( không cần màn hình) khi con đi tắm, khi con ăn, khi con nằm chơi, hát và vỗ tay cùng con, đung đưa nhẹ nhàng theo nhịp. Trẻ nhỏ phản ứng rất mạnh với giọng nói thật, đặc biệt là giọng của bố mẹ. So với âm thanh từ thiết bị điện tử, tương tác trực tiếp giúp não bộ phát triển ngôn ngữ và cảm xúc tốt hơn nhiều.
Bố mẹ nên dùng ngôn ngữ để giao tiếp với con nhiều hơn
Đồ chơi đơn giản
Trẻ dưới 2 tuổi không cần đồ chơi phức tạp hay nhiều tính năng. Những thứ tốt nhất thường là đơn giản nhất ví dụ như: khối gỗ, bóng vải mềm, hộp carton khác kích thước, thìa gỗ, cốc nhựa lồng vào nhau.
Khi trẻ cầm, ném, gõ, xếp chồng hay nhét đồ vật vào nhau, lúc này não bộ con vô thức đang được học về không gian, trọng lực, quan hệ nguyên nhân – kết quả. Đây là những trải nghiệm thực tế mà màn hình không thể thay thế.
Những món đồ chơi đơn giản giúp bé phát triển toàn diện về thể chất và trí não
Hoạt động ngoài trời
Thiên nhiên là “phòng học” lý tưởng cho trẻ nhỏ. Ánh sáng tự nhiên thay đổi theo giờ trong ngày, tiếng gió, tiếng chim hót… tất cả kích thích đồng thời nhiều giác quan theo cách màn hình không thể làm được.
Bên cạnh đó, nhiều nghiên cứu cũng chứng minh, trẻ dưới 2 tuổi được tham gia các hoạt động ngoài trời nhẹ nhàng sẽ rất tốt cho sức khoẻ thể chất và trí não thay vì ở trong nhà quá lâu sẽ khiến sức đề kháng của con yếu hơn. Ánh nắng nhẹ dịu vào buổi sáng (từ 7-9h) hoặc chiều (từ 15-17h) giúp trẻ hấp thụ Vitamin D hiệu quả, giúp điều chỉnh nhịp sinh học, hỗ trợ trẻ ngủ ngon hơn vào buổi tối. Bên cạnh đó, nó còn giúp con phát triển xương và hệ miễn dịch, giảm nguy cơ mắc bệnh. Hoạt động chạy nhảy, leo trèo ngoài trời giúp bé cứng cáp hơn, giảm căng thẳng và giúp con tăng khả năng quan sát, học hỏi.
Bố mẹ nên cho con tham gia các hoạt động ngoài trời nhiều hơn
Kết luận
Qua bài viết, Parent Lab mong tất cả những ba mẹ hiểu rõ vấn đề “Có nên cho trẻ dưới 2 tuổi xem màn hình hay không?”. Mục tiêu của bài viết này không phải là yêu cầu bố mẹ áp dụng hình thức zero màn hình với con mà là giúp bố mẹ hiểu rõ lý do đằng sau những giây phút giải trí ngắn hạn. Thay vì phụ thuộc vào tivi hay điện thoại, những hoạt động đơn giản như đọc sách, trò chuyện, chơi đồ vật hay ra ngoài khám phá sẽ mang lại lợi ích lâu dài cho sự phát triển toàn diện của trẻ.
| 📣 BẠN CÓ THỂ LÀM GÌ TIẾP THEO? 👉 Đọc thêm: Giới hạn thời gian dùng điện thoại cho trẻ: Làm sao để con hợp tác mà không căng thẳng? 👉 Đọc thêm: Não bộ trẻ sơ sinh hoạt động ra sao trong 1 năm đầu đời? |
