Áp lực AI đang đặt lên hệ thống đánh giá
Trong vài năm gần đây, giáo viên và nhà trường ở nhiều nơi đang đối mặt với câu hỏi thực tế: nếu học sinh có thể dùng AI để viết bài luận, làm báo cáo, giải bài toán có lời giải, thì những hình thức bài tập đó còn đánh giá được năng lực thật của học sinh không?
Câu hỏi này không có câu trả lời đơn giản và không có sự đồng thuận toàn cầu. Nhưng một số xu hướng đang hình thành và có giá trị cho phụ huynh và giáo viên tham khảo.
Điều bài kiểm tra truyền thống vẫn đánh giá được tốt
Trước hết, có một điều quan trọng cần phải nói đến: bài kiểm tra trên lớp không có AI vẫn là một trong những công cụ đánh giá năng lực thật đáng tin cậy nhất hiện nay.
Khi ngồi trong phòng thi không có điện thoại, không có internet, không có AI, những gì học sinh có thể làm phản ánh trực tiếp những gì thực sự ở trong đầu họ, mà không có cách nào giả mạo điều này.
Khoảng cách ngày càng rõ giữa điểm bài về nhà và điểm thi trên lớp ở nhiều học sinh thực ra là thông tin có giá trị: nó cho thấy chính xác những gì học sinh tự làm được và những gì họ dựa vào công cụ bên ngoài.
Những hình thức đánh giá đang được phát triển
Trong khi bài kiểm tra truyền thống vẫn còn giữ được giá trị của mình, nhiều nhà giáo dục đang phát triển các hình thức đánh giá bổ sung phù hợp hơn với bối cảnh AI:
Đánh giá quá trình, không chỉ sản phẩm: Học sinh nộp không chỉ bài hoàn chỉnh mà còn các bản nháp, ghi chú quá trình suy nghĩ, nhật ký học tập. Cách này khó giả mạo hơn vì đòi hỏi bằng chứng của hành trình tư duy thật.
Bảo vệ miệng: Sau khi nộp bài, học sinh phải giải thích và trả lời câu hỏi về nội dung bài của mình. Nếu bài được viết bởi AI mà học sinh không thực sự hiểu, điều đó bộc lộ rõ trong phần bảo vệ.
Bài tập trong lớp có giám sát: Làm bài trong điều kiện có kiểm soát, dù thời gian ngắn, để giáo viên có ít nhất một dữ liệu điểm không bị ảnh hưởng bởi AI hay các công cụ bên ngoài khác.
Câu hỏi yêu cầu quan điểm cá nhân: Thay vì hỏi “điều gì xảy ra trong sự kiện X?” (AI trả lời được), hỏi “Từ trải nghiệm của bạn, điều gì trong sự kiện X liên kết với điều bạn đã chứng kiến hoặc trải qua?” Loại câu hỏi này đòi hỏi trải nghiệm cá nhân thật.
Điều phụ huynh cần hiểu về điểm số hiện nay
Trong bối cảnh này, điểm bài về nhà không còn được sử dụng như thước đo năng lực thật như trước. Điều này không có nghĩa là bài về nhà không có giá trị. Nó vẫn có giá trị như cơ hội thực hành và học hỏi. Nhưng điểm của bài về nhà ngày càng khó nói chắc nó phản ánh điều gì.
Điểm kiểm tra trên lớp khi không được sử dụng AI ngày càng quan trọng hơn, vì được đánh giá là thước đo năng lực thật. Sự chênh lệch lớn giữa hai loại điểm này là tín hiệu đáng chú ý.
Với học sinh: Lý do chiến lược để học thật
Ngoài lý do đạo đức, có lý do chiến lược thực tế để học thật thay vì dựa vào AI: các kỳ thi quan trọng như thi học kỳ, thi vào trường cấp 3, thi đại học thường được tổ chức trong điều kiện không có AI. Học sinh xây dựng năng lực thật qua học tập thật sẽ có lợi thế rõ ràng trong những kỳ thi đó.
Học sinh chủ yếu dựa vào AI cho bài tập về nhà đang tạo nên khoảng cách giữa kết quả thường ngày và năng lực thật và khoảng cách đó sẽ bộc lộ đúng lúc quan trọng nhất.
Câu hỏi thường gặp
Trường con tôi có vẻ không quan tâm đến việc học sinh dùng AI làm bài. Phụ huynh có thể làm gì? Nhà trường đang trong giai đoạn thích nghi và có sự khác biệt lớn giữa các trường về chính sách AI. Điều phụ huynh có thể làm không phụ thuộc vào chính sách nhà trường: tập trung vào những gì con thực sự hiểu và làm được độc lập, dùng điểm kiểm tra trên lớp như thước đo chính và duy trì cuộc trò chuyện với con về lý do học thật.
Kỳ thi đại học ở Việt Nam có bị ảnh hưởng bởi AI không? Hiện tại kỳ thi tốt nghiệp THPT và thi đại học tại Việt Nam vẫn được tổ chức trong điều kiện không có thiết bị, tức là học sinh không thể dùng AI trong phòng thi. Điều này có nghĩa là năng lực thật vẫn là yếu tố quyết định ở những kỳ thi quan trọng nhất.
Đọc tiếp: Khi AI cho điểm luận văn: Điều gì bị mất đi trong đánh giá? | Học sinh giỏi AI không có nghĩa là học giỏi: Phân biệt năng lực thật và ảo | Con học nhanh hơn nhờ AI nhưng điểm lại kém hơn – Chuyện gì đang xảy ra?
